Foto: Robin Alysha Clemens

Literair talent Lisa Weeda over de nieuwe voorstelling Vrede samen met Pynarello 

Literair talent Lisa Weeda maakt samen met Pynarello een muzikale voorstelling met een nieuw perspectief op het thema vrede. Eerder schreef ze de bestseller Aleksandra waarmee ze de Bronzen Uil voor het beste literaire debuut won en werd genomineerd voor de Shortlist Libris literatuurprijs. Voor Vrede nam Lisa haar oudtante Klawa als vertrekpunt. Waarom koos ze juist deze familielink als vertrekpunt voor dit nieuwe project? En wat maakt het schrijven van een boek anders dan het creëren van een tekst die op muziek wordt gezet? We vroegen Lisa het hemd van het lijf.  

Waarom heb je ervoor gekozen om jouw oudtante Klawa als vertrekpunt te gebruiken voor het verhaal van Vrede?
‘‘Toen we de eerste plannen voor dit project bespraken, was Klawa stiekem teruggegaan naar Oekraïne. Zij is in de tachtig, een oud en eigenwijs dametje, wat lastig in de omgang kan zijn. Maar ja, zo gaat dat met familie; het blijft toch familie, vooral in uitdagende tijden zoals oorlog. In 2022 haalde ik haar op in Düsseldorf, waar mijn oom en zijn vrouw zijn gaan wonen toen ze na lang twijfelen toch Odesa zijn ontvlucht. Klawa verbleef een tijdje in Nederland bij mijn moeder en tante, afwisselend vanwege haar eigenwijze karakter en de constante discussies. Op een dag kondigde Klawa aan naar Duitsland te gaan. Na een maand keerde ze terug naar Nederland en onthulde droogjes dat ze eigenlijk ook twee weken in Oekraïne was geweest, terwijl ze foto’s van een saaie stad in Duitsland stuurde toen ze in Oekraïne was. Ze dacht ik ga niet vertellen dat ik daar ben, zodat niemand zich zorgen maakt. Ze heeft die hele periode dat ze daar zat foto’s gestuurd van een saaie stad in Duitsland, ik vond dat eigenlijk wel heel grappig en daar wilde ik graag over schrijven.’’ 

Heb je eerder met musici samengewerkt bij het schrijven van een verhaal?
‘‘Ik heb veel samengewerkt met Mathijs, één van de broers van BrotherTill, met hem heb ik een spoken word tekst gemaakt over Europa, Hé Europa heette dat. Daarnaast heb ik een langere tekst gemaakt waar Mathijs muziek overheen heeft gezet, een performance van 15 minuten. Het was een totaalproductie waarbij we ook een video maakten en er live mee optraden, toen kwam corona en was die tour voorbij. Dit project met Pynarello heeft een extra uitdaging, bij Vrede ga ik de tekst helemaal uit mijn hoofd voordragen, dat vind ik wel spannend.’’   

Wat trok je aan in Pynarello?
‘‘Ik kende het collectief verder nog niet, alleen van het project dat ze met Marjolijn van Heemstra hebben gedaan. Ze zoeken de grenzen op in wat je kunt in een zaal, omdat ze uit het hoofd spelen kunnen ze bewegen als musici, in plaats van dat ze achter de bladmuziek zitten. Dat vind ik knap en gedurfd, je moet zo goed naar elkaar kijken en luisteren.’’ 

Hoe ben je begonnen met schrijven op de muziek die je van Pynarello kreeg?
‘‘Ik begon met grondig luisteren, en omdat ik vaak schrijf met klassieke muziek op de achtergrond, voelde dit vertrouwd. Samen met violiste Merel Vercammen legden we een basis voor het verhaal. Beeldonderzoek naar de opera in Odesa tijdens oorlogstijd bracht me tot een plot waarin de opera zowel voor als tijdens de oorlog een centrale rol speelt. Je bezoekt in de voorstelling twee keer de opera, een keer voor oorlogstijd en een keer tijdens oorlogstijd.’’  

Wat heb je ontdekt uit het beeldonderzoek dat je hebt gedaan naar de opera in Odesa?
‘‘In 2022 begon de Russische invasie, en net als tijdens de Tweede Wereldoorlog lagen er zandzakken rondom het operagebouw, wat een gek beeld is omdat het al eens eerder is gebeurd. Je kon de foto’s over elkaar leggen, behalve het veranderde straatbeeld, bleef de rest veel hetzelfde. In oorlogstijd is er vaak stroomuitval, maar klassieke muziek kan zonder versterking blijven klinken. Er waren dan ook concerten in het donker, waarbij er alleen een lichtslang op het podium lag. 

Tijdens de Sovjettijd werd veel Oekraïense volksmuziek onderdrukt, nu is het behoud ervan belangrijk. In de voorstelling Vrede combineren we West-Europese en Oekraïense muziek. Hoewel we Vrede een jaar geleden bedacht hebben, houden we rekening met de voortdurende veranderingen in de wereld, dus ik ben nog steeds aan het schaven in de tekst. Het publiek zal wellicht tijdens kerst in gesprek gaan over dit soort dingen.’’ 

Wat is het grootste verschil tussen het schrijven van een verhaal met als vertrekpunt de muziek en het schrijven van een boek zonder kaders?
‘‘Ik schrijf bij een boek vaak ook heel lang niet, ik denk vooral veel na. Bij dit project moet niet alleen de opbouw mooi naast de muziek komen te liggen, het moet elkaar ook versterken en vergroten. Bij een boek of tekst moet je het helemaal zonder basis doen er ligt niet nog een medium naast, je moet dan echt alles uit de tekst kunnen halen.  

Een boek dat fysiek is, moet heel beeldend zijn. Dus bijvoorbeeld, als iemand gewond is zeg je niet: diegene is gewond, maar dan maak je het heel fysiek en visueel. Je brengt het zo dicht mogelijk bij de lezer. Nu is het ook vooral een uitdaging om samen met Pynarello uit te zoeken hoe de tekst naast de muziek staat en hoe het elkaar kan versterken. Het zou mooi zijn als tekst en muziek samen de bouwstenen zijn voor een groter geheel.’’ 

Het zijn verschillende muziekstukken die gespeeld worden, hoe is het opgebouwd qua sfeer?
‘‘We bouwen op naar een punt waar het onvoorspelbaar wordt, in dit geval is dat het stuk van Korngold en dan mag het ook nog even ongezellig en donker worden. Tussendoor zitten ook delen uit Ligeti. Aan het einde klaart het een beetje op, dat gaan we toch proberen om het in vrede af te sluiten.’’

Waar let je op bij een voordracht, hoe breng je de emotie over?
‘‘Los van dat ik veel schrijf, treed ik ook veel op met mijn teksten op festivals en in podcasts. Het gaat vooral om ritme, dat je ergens je gehoor in kunt leggen als je luistert, waardoor de nadruk op de juiste woorden komt te liggen. Ik denk dat het voor de voordracht goed is om soms in te zoomen en dan weer uit te zoomen en dat ik je daarna meeneem naar een andere plek in het verhaal. Het is heel belangrijk om de tekst goed onder controle te hebben en voor je te zien wat je zegt.’’  

Wat zou jij het publiek graag willen meegeven met deze voorstelling?
‘‘In het afgelopen jaar, zeker gezien de wereldwijde omstandigheden en de invasie van 2022, ben ik meer gaan inzien hoe waardevol het is om op een plek te zijn waar het vrede is. Hoewel urgente kwesties als woningnood, dakloosheid en kinderen die zonder eten naar school gaan onze aandacht verdienen in Nederland en er, mijns inziens, een hele nare maar niet onverwachte verkiezingsuitslag was op 22 november, zie ik soms de neiging tot individualisme en terughoudendheid om me heen. Mensen vinden het moeilijk of vermoeiend om te praten over situaties waar ze weinig van begrijpen of die pijnlijk zijn. 

Met Vrede proberen we met een verhaal bewustzijn te creëren, zonder een belerende toon. Het doel is dat mensen nadenken over hoe ze zouden reageren in vergelijkbare omstandigheden, als ze bijvoorbeeld moesten slapen in hun badkamer vanwege luchtalarmen, een realiteit voor mensen in Oekraïne. Ik denk dat het een mooie spiegel is: mensen in oorlog zitten in een operagebouw waar het enige licht van een lichtslang komt, in Nederland zitten we in een mooi verlichte en verwarmde zaal.’

Volg Lisa Weeda op Instagram 

SPEELLIJST VREDE
18 december 2023 20:30 | Huiskamer 050, Groningen TICKETS
19 december 2023 20:00 | Orpheus, Apeldoorn TICKETS
20 december 2023 20:00 | Musis, Arnhem TICKETS
21 december 2023 20:30 | Parkstad Limburg, Heerlen TICKETS
22 december 2023 20:15 | Muziekgebouw aan het IJ, Amsterdam TICKETS
23 december 2023 20.30 | Het Cenakel, Tilburg TICKETS
24 december 2023 20:00 | TivoliVredenburg, Utrecht TICKETS